Spółki kapitałowe są formą organizacyjno – prawną, której zasadniczym elementem jest wniesiony przez wspólników kapitał. W praktyce sprowadza się do tego, że spółka odpowiada za swoje zobowiązania w granicach swojego majątku, natomiast odpowiedzialność każdego z wspólników ogranicza się do wartości wniesionego kapitału do spółki.
Spółki kapitałowe z powyższych względów cieszą niezmiennym zainteresowaniem osób chcących prowadzić tzw. działalność na większą skalę. Pytanie jakie się jednak nasuwa to czy członek zarządu spółki zawsze jest wolny od odpowiedzialności za jej zobowiązania? Odpowiedź na to pytanie jest niestety negatywna.
Oczywiście w pierwszej kolejności wierzyciel bądź wierzyciele spółki będą dochodzić swoich należności przed Sądem a w przypadku pomyślnego dla nich rozstrzygnięcia będą uprawnieni do wszczęcia względem spółki postępowania egzekucyjnego na podstawie uzyskanego w toku postepowania klauzulowego tytułu wykonawczego.
W przypadku skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego względem spółki w pierwszej kolejności należności wierzycieli będą egzekwowane z majątku spółki będącej dłużnikiem. W praktyce może jednak dojść do sytuacji, w której wyegzekwowanie należności od spółki nie będzie możliwe z uwagi na jego brak. Wówczas Komornik Sądowy zobowiązany jest do wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania.
Co do zasady powinna być to pomyślna wiadomość dla spółki będącej dłużnikiem, ale czy na pewno?
Ustawodawca w Kodeksie spółek handlowych przewiduje jednak wzmocnioną ochronę wierzyciela i zgodnie z treścią art. 299 § 1 k.s.h. „Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.” Powyższy przepis sprowadza się do tego, że wierzyciel może wystąpić przeciwko członkom zarządu z powództwem o zapłatę. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego „Odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna tj. rozstrzygający jest moment, w którym istniało zobowiązanie wobec spółki”
Warto zaznaczyć, że Kodeks spółek handlowych przewiduje pewien wyłom od powyższej zasady, mianowicie mowa tu o regulacji określonej w art. 299 § 2 k.s.h. określającej przesłanki egzoneracyjne tj. sytuacje, w których członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Wskazane sytuacje wiążą się z zainicjowaniem we właściwym czasie postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego.
Sytuacja komplikuje się w przypadku, gdy zostanie złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, ale sąd rozpoznający sprawę wyda postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego tj. w przypadku nieobjętym powyższym wyjątkiem wyłączającym odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki. Wskazać należy, iż prawomocne postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości podlega obwieszczeniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, a przed 1 grudnia 2021 roku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym Ministerstwa Sprawiedliwości.
W takim przypadku w procesie konieczne jest ustalenie momentu, w którym wierzyciel powziął informację o bezskuteczności egzekucji względem spółki, co ma istotne znaczenia ze względu na rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczeń. Przedawnienie roszczeń jest instytucją, która uniemożliwia wierzycielowi skuteczne dochodzenie roszczeń od dłużnika a w sytuacji, gdy dojdzie do zainicjowania postępowania przed sądem będzie skutkowało oddaleniem powództwa w całości.
Jak więc prawidłowo ustalić moment rozpoczęcia biegu przedawnienia w przypadku gdy mamy do czynienia zarówno z wydaniem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz postanowieniem w przedmiocie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.
W praktyce nasuwa się problem czy rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zaczyna się z chwilą wydania postanowienia komornika w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego czy też z chwilą obwieszczenia postanowienia oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Aby ustalić tę kwestię konieczne jest zasięgnięcie do dorobku orzeczniczego wypracowanego przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 18 lutego 2015 roku wydanego w sprawie o sygn. akt I CSK 9/14 stwierdził, że „termin przedawnienia roszczeń wobec członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością rozpoczyna bieg od momentu uzyskania przez wierzyciela świadomości, że wyegzekwowanie długu od spółki jest niemożliwe”. Czy oznacza to, że tym momentem będzie powzięcie informacji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego?
Generalnie przyjmuje się, że najczęściej tym właśnie momentem będzie postanowienie komornika w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednakże może być to każda inna informacja przedstawiająca kondycję finansową spółki.
Mając na uwadze dorobek orzeczniczy świadomość wierzyciela o bezskuteczności egzekucji może wynikać z każdego innego dowodu wskazującego na to, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie zobowiązania dochodzonego w drodze powództwa i nie ogranicza się tylko i wyłącznie do postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Jeżeli wierzyciel w pierwszej kolejności dowiedział się o wydanym postanowieniu o oddaleniu wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania (art. 13 ust. 1 lub ust. 2 prawa upadłościowego) prowadzi to do wniosku, że powziął on informację o bezskuteczności egzekucji z uwagi na zły stan majątkowy i to właśnie od tego momentu należy liczyć trzyletni okres przedawnienia roszczeń.
Wierzyciel zaznajamiając się z treścią orzeczenia musiał znać również motywy, którymi kierował się sąd przy wydaniu postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że data pozyskania przez wierzyciela świadomości, że wyegzekwowanie długu od spółki jest niemożliwe może być łączone z dniem dowiedzenia się przez wierzyciela o wydaniu postanowienia z dniem dowiedzenia się przez wierzyciela o wydaniu postanowienia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości umorzeniu postępowania upadłościowego, o ile z treści tego postanowienia wynika oczywisty brak majątku spółki na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.