Wpływ cyberprzestępczości na sferę usług finansowych rodzi skomplikowane problemy na styku prawa bankowego i cywilnego. Instytucje finansowe w przypadku tzw. nieautoryzowanych transakcji płatniczych oraz wyłudzeń kredytów na dane klientów często odmawiają uwzględnienia reklamacji, zarzucając konsumentom rażące niedbalstwo. Jak jednak orzecznictwo, uchybienia w obszarze cyberbezpieczeństwa po stronie klienta nie mogą sanować braku konstytutywnego elementu każdej czynności prawnej, jakim jest zgodne oświadczenie woli stron.
Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Kancelarię była umowa pożyczki gotówkowej opiewająca na kwotę 49 000 zł, zawarta za pośrednictwem systemu bankowości internetowej. Powód – osoba starsza i dotknięta ciężkimi schorzeniami padł ofiarą zaawansowanego oszustwa inwestycyjnego. Zmanipulowany przez sprawcę podającego się za konsultanta podmiotu oferującego akcje jednej ze spółek akcyjnych, udostępnił dane uwierzytelniające do swojego rachunku.
Przestępcy, wykorzystując dostęp do bankowości elektronicznej, sfinalizowali w imieniu poszkodowanego procedurę kredytową, a uzyskane środki niezwłocznie wytransferowali na zewnętrzne instrumenty płatnicze w walucie obcej.
Po ujawnieniu procederu powód podjął przewidziane prawem kroki: dokonał blokady instrumentów płatniczych, złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa oraz zainicjował procedurę reklamacyjną. Równolegle w toku postępowania karnego zdołano skazać prawomocnym wyrokiem nakazowym jednego ze współsprawców czynu zabronionego. Ponieważ pozwany bank konsekwentnie podtrzymywał stanowisko o wyłącznej odpowiedzialności klienta za stan bezpieczeństwa jego konta i przez ponad
W odpowiedzi na pozew instytucja finansowa domagała się oddalenia powództwa w całości, podnosząc m.in. zarzuty naruszenia przez klienta fundamentalnych reguł bezpieczeństwa poprzez instalację niezweryfikowanego oprogramowania i udostępnienie ekranu urządzenia osobie nieuprawnionej oraz niedopełnienia obowiązków umownych oraz regulaminowych w zakresie ochrony indywidualnych zabezpieczeń instrumentów płatniczych.
Zdaniem banku, zachowanie powoda nosiło znamiona rażącego niedbalstwa, co w ocenie pozwanego wyłączało możliwość podważenia ważności samej czynności prawnej oraz żądania zwrotu środków.
Sąd Rejonowy w Warszawie w pełni podzielił argumentację strony powodowej, reprezentowanej przez naszą kancelarię, uznając powództwo za zasadne zarówno w zakresie ustalenia nieważności umowy, jak i zasądzenia zwrotu nienależnego świadczenia.
Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że intencją poszkodowanego było ulokowanie kapitału w akcjach spółki giełdowej, a nie zaciągnięcie zobowiązania kredytowego. Nie doszło zatem do złożenia skutecznego oświadczenia woli zmierzającego do zawarcia umowy pożyczki.
Niezwykle doniosłym elementem uzasadnienia jest stanowisko Sądu w przedmiocie rzekomej winy konsumenta. Sąd orzekł, że skala i rodzaj ewentualnych uchybień klienta w sferze ochrony danych dostępowych czy PIN-ów nie mogą konwalidować braku oświadczenia woli. Bezskuteczność oświadczenia woli skutkuje bezwzględną nieważnością czynności prawnej od samego początku.
W konsekwencji uznania umowy za nieważną, wszelkie kwoty pobrane przez bank na poczet spłaty rat stanowiły świadczenie nienależne. Sąd nakazał pozwanemu zwrot całej pobranej sumy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz obciążył bank kosztami procesu w pełnym zakresie.
Przedmiotowy wyrok dowodzi, że status konsumenta w sporach z instytucjami finansowymi ulega systematycznemu wzmocnieniu, a sądy powszechne odchodzą od automatyzmu w przypisywaniu winy ofiarom cyberprzestępstw.
W przypadku zaistnienia incydentu wyłudzenia środków bądź danych osobowych, kluczowe znaczenie ma prawidłowe zabezpieczenie ścieżki formalnoprawnej. Należy niezwłocznie podjąć następujące kroki:
- Zablokowanie i zastrzeżenie wszystkich instrumentów płatniczych oraz kanałów dostępu elektronicznego w instytucji macierzystej.
- Oficjalne zawiadomienie organów ścigania (Policji lub Prokuratury) o popełnieniu czynu zabronionego w celu uzyskania formalnego potwierdzenia wszczęcia postępowania.
- Wdrożenie procedury reklamacyjnej wobec banku, z jasnym wyartykułowaniem braku zgody na autoryzację transakcji lub zawarcie umowy.
Z uwagi na skomplikowany charakter postępowań sądowych z zakresu nieautoryzowanych transakcji oraz restrykcyjną postawę procesową banków, na każdym etapie sporu warto skorzystać z fachowej pomocy prawnej. Profesjonalna weryfikacja dokumentacji kredytowej oraz precyzyjne sformułowanie powództwa o ustalenie nieważności umowy i zwrot nienależnego świadczenia stanowią fundament skutecznego dochodzenia praw przed sądem.