W praktyce postępowań upadłościowych dylematy dotyczące likwidacji nietypowych składników majątku nie należą do rzadkości. Szczególne emocje budzą sytuacje, w których upadły staje się spadkobiercą już po ogłoszeniu upadłości.
Włączenie spadku do masy upadłości z mocy prawa.
Zgodnie z ugruntowanymi przepisami Prawa upadłościowego, jeżeli otwarcie spadku (czyli śmierć spadkodawcy) następuje po dniu ogłoszenia upadłości konsumenckiej, udział spadkowy wchodzi do masy upadłości automatycznie, z mocy samego prawa. W takiej sytuacji syndyk nie składa oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – ustawodawca z góry przesądza, że spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
Skutek ten nie wymaga wydania żadnego odrębnego orzeczenia przez sąd. Z tą chwilą to syndyk uzyskuje wyłączne umocowanie do reprezentowania interesów masy upadłości w relacjach ze współspadkobiercami i prowadzenia wszelkich działań zmierzających do uzewnętrznienia lub realizacji tych praw.
W przypadku tzw. upadłości konsumenckiej ustawodawca wprost powierzył wybór sposobu likwidacji masy samemu syndykowi. To syndyk samodzielnie ocenia, czy dane prawo majątkowe należy zbyć, czy wykonać za pomocą instrumentów prawa cywilnego (np. umowny dział spadku jest formą wykonania prawa majątkowego).
Polskie prawo upadłościowe nie przewiduje systemu polegającego na uprzednim, pozytywnym zatwierdzaniu każdej czynności likwidacyjnej przez sędziego-komisarza czy sąd. Wręcz przeciwnie – kontrola nad syndykiem ma charakter zbliżony do kontroli negatywnej (następczej lub reaktywnej na uchybienia).
Syndyk ma zatem pełne prawo – działając w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego – podpisać stosowną umowę przed notariuszem. Musi to jednak uczynić na własne ryzyko i na podstawie własnej analizy ekonomicznej. To na syndyku spoczywa obowiązek rzetelnego ustalenia wartości całego spadku, precyzyjnego wyliczenia przysługującego udziału oraz oceny, czy warunki proponowane przez resztę rodziny nie krzywdzą wierzycieli.
Artykuł przygotowany przez Doradcę Restrukturyzacyjnego Mateusza Gawlasa.